Monday, March 17, 2008

utang

kuwatit agka makupit mikalabindua
manonton dalan

“uhuhuhuhu ... uhuhuhu! ... nana puring pautang yo kami pay kapalduan salop ya belas ... ta agni nampawit si tatay ko” inkuanen tessie ya singa aterak so boses to. atenyeg so liknaan nen nana puring anengneng turay bimmibiler ya taklay nen tessie. “agi anako antoy agawam akiusilan kad kakawayanan o binasigan kala met nen inam ... kaskasiyan kayo met ya ugugaw maruksa tay ina yo” kuanen nana puring. “ pinekpek daak nana ..huuuhh....ta agko labay so unlad diyan mi-utang ...huuuu... ta..ta... dakelay utang min agnababayaran” tarok lay terter na lua toyay ugaw. “ibagam ed si inam ta labay kon nakatungtung natan ... no ag-unnad diya ipapulis ko ed panabuso to ed sika” kuanen nana puring.

anempet so ugaw ya abalkot na takot balet anggapoy nagawaan to, no agto ibaga, leweten da no ibaga to ... awey no antoy kasumpalan. “inanggggg...inangggg... naka yo kunod garita nen nana puring ta katungtungen dakayo nipaakar ed utang tayo” ag akasalita so inato ... limmad sukong ya singa akusbo so pagew... insan manterter met lay luwa to wala met ni atilak ya baing to. on masyado lay ir-irap dan sanina. no walay probleman unsabi si tessie so pangipapasan toy sakit na linawa to aliwan samay anakton laki ta uga-ugaw ni insan sakiten.

mabetbet so isaew dan mangan, masuwerti la no makapangan iran mamindua. si tessei ayuyang toy pugaro ya sisimawen turay kabayawasan anggano sabong buburburen to insan to asinan. say agto naakan isempet tod si agi to. agni makaketket ya maong kanyan ngalngalen to ni insan to ipakan. aliling day saninan billit. si ina to met ed milalabada, maminduad sakey simba met ya walay nalabada to... iyinum to ni arum ... panangilingwan siguro met na eras tan konsumisyon.

si tatay to met ... say unor ya balita mantratraysikel ed san fernando, la union. wala met amoy kulasisi ton ilokana ya mapaspasnok kuno, kanyan singa tula inkaindan so pamilya to. no maminsan wala met so naisusukib toya ipapawit to. agto met ni naanakan may kulasisi ta telek lay kikinutan to. atay aminsan akasempet met kalamor ... walay taruktaruk ton limaran kaban ya belas tan malaem met ya pinanbayar na utang da, balet sarayay manunur-unor iran bulan singa asikmat ... bemmetel ya amin.

akumbinsi toy laman ton dili ya laen nen cora(ina nen tessie)si nana puring. mila met laray anak to. pimmaway ira ed sakey ya al-alulong, anggapoy takayan... no simento nayarin tawagen ya bungalow(abung low)... aya sakey ya kuwarto ugipan... kusina...tan patagwab ya kawalan daray yurongan, lamesaan, dulang, anggapoy koryente... lamparaan ya pinespes ed ganusal ... larak so kuwandad manaoag... say kasilyas ... unnarad bangkag ya untungir... dimad silsilong na bayawas, anunas, piyas, tesa,guyabano. kawayan, lanuti, atis o diyad sanib na ponti. wala met so bintana ton apatira... say atep to bulong na niyog ya pinaor...dingding et bulong na silag. aliber met na alar ya tagumbaw tan madri kakaw. wala met iray akasukitsukit ya kamote, palya, talon, walay animeran sengeg na pontin lakatan, duaran kaimito, apatiran manbubungan niyog tan sakey ya piyas. manlapud mad puerta anggad kapot na alar et adasigay halo blaks ta piyan agka unkutep ed pitek o nateneb so salim.

akaeba may bulirek ... untutumbok met si tessie... nanonotan to nen inbiyek ya taon ya intulor dad klasi ton unaan ya grado... agay lay paga to nen saman agmakareen so nonot to no antoy gawaen na maestra to ... no maruksa met ya singa ina to. agay lay liket to nen akabatan ton maomaong so maestra to tan saray kaklasi ... kanyan sikatoy numero uno ed klasi. natan walay paga ton ipapulis day ina o anggapoy iluto rad sayan agew.

manasingger irad garita nen nana puring... say pagew nen nana cora so manbagtog singa manbabayoy inlambong ya kahoy... meremere ... manrorosario ed nonot to. aralem so pirawat ton ipulisay so mauges ed dalan da. “ tessie anako ebam payay agim ta piyan maaliwalas kon nakatungtung si nanam puring” singa maamon karnero inala toy agi ya biglan akumpil so bibil to lapu sigurod eras o lablabayen toy ina to.

makakaimis si nana puring... dinerewan ton tampol si tony(agi nen tessie) na biskotso ... tampol met ya pinankadwa nen tessie ta unmemesmes lay eras ed eges to nimani. mantitit si tony ta say walad nonot to et parad sikato labat ... agto ni naaral so mangiyapag na grasiya... agni asiplog na panangasi so malangwer to nin kanonotan ... “ itdan moy atsim ... aliwan maong so bukatot” kuanen nana puring; si nana cora balet “ duga latan makataway kay tsinelas”... singa narep ya lampara ... mareen si tony.

“ atsi cora abayag lan labay takayon nakatungtung nipapaunong ed say utang yo tan naimanok nen kabuasan ya si tessie et naames na biler ... manakis kalamor ya miuutang na kapalduay salop ya belas. anta yo walad uley ya ag nepeg ya dapuan iray ugugaw ... no walay mandalem ed sikayo siguradon alaen day anakyo tan napriso kini... laot la ta uni-inum kayo... natalusan koy kikipasen yo balet no say sakit na kanunutan tayo et ipapas tayo ed anak tayo .... singa tayo ayep ed satan” kuanen nana puring.

“ benger tana ugaw agto mangikaskaso no katungtung ko ... telek ... kamamantaan asikmat la ... agko la narumog ... no maminsan sakey agew ya anggapo... wadman ed kakapinsan tod pugaro ... pulpulyanan toy agi to... palakar” kuanen nana cora. nanengneng moy lupa nen tessie singa to labay ya eyeyag so salitan “matilaaaaa.... matilaaaa.... ketketen ka komoy gelata” balet diyad takot ... akakuliseng labat ya bebenbenan toy agi ton akalmo lay biskeg ton mandapoypoy ed dabok... biskotso labat tan ha... no priton iknol siguro mi-usilan lay tony.

kamamantaan intagar nen nana puring si nana cora dimad beneg. abayag iran nantungtung no arum narengel moy agmankatalusan ya besngawan. balet diyad sampot nanpaknaan ira.

“tessie anak galad diya” nilakap nen nana cora si tessie insan akaakis na telek. manakis met lay tessie tan mansibsibek. “ anako diya kanin manayan ed kindi nana puring mo piyan natulungan moak ya pabalegen yay agim... no makaka-iliw ka nayari kan unsempet” ... “ agko labay....agko labayyyy” masyadoy pangukuyung dad sikato.
diyad kasamputan atilak si tessie . inmalis si ina ton walay awit-awit ton balkot sakey lad man so sakey salop ya belas ... gaygayugoy toy tony ta agto labay so umsempet labay toy mila ed si atsi to.

si nana puring walaray anak to balet wala rad manila ya manaral kanyan bukbukor dalan sana-asawa ed abong. marakep no wadman si tessie ta naibaan turan man-asikaso na garita tan manlinis na abong. aliwan tanton ambelat so trabaho ta dekoryente so usar dad abong. say mairap labat siguro et manames na aso ta magantil may aso ra. sakey ni wala lay mansulong na aramay kawes ya abalegan na anakda. maong met ya mandait si nana puring kanyan daiset labat ya tabas dugaruga lad si tessie.

anggaman untan agto nakakaiba may agi to malikeliket so bilay to... agto la unsasaew ed panangan ... no maminsan walay malaem ya panangan ibaki ran mangitulor na baaw tan pising para ed si ina tan agi to. medyo abawasan met lay kakainum nen ina to.

saray bulong na panaon maples ya naikupin manmamarikit lay tessie natan, inturing da met lan anak. asumpal met laray anak nen nana puring walara ed amerika kanyan sikato lay anak da, in-gawaan dalay kasulatan ya inampon da. uso met ni so utangan... on wala ni ray matiwer .... aliwan satan labat wala ray matila say kuanda akabayar lara anggan andi. wala niray mamasnok no agmo ra pautangen ... singa nira ari ya mangibaga.

baleg la natan so tindaan da ... groseria la. ipapanta nen nana puring ya suwerti toy tessie kanyan say ngaran na groserya da et purtess groserya, ngaran nen nana puring tan tessie. wala lay libro natan na utang ya ginawa nen tessie tan promisa no kapigan ka makabayar, anggad agka makabayar agka makautang. wala met so limita na nautang mo ... nagmawil ya singa bangko.

anempet met lay ama nen tessie pinabayes nen nana puring na isaliw toy traysikel ya duara insan to pepelagpelagan to ya sinimba. timmunda met lan manlalabada si nana cora. say ligliwa to et saray tanaman ton pisipising ed kaliberliber na abong da. wala met lay hasag dan coleman, aliwa lan lamparan niyog. kusinelya met lay lutuan da ya regalo na sakey ya anak nen nana puring nen anempet ya nanlapu ed new yok. akaawat met na balikbayan ya kahon ya kawes na ugugaw ya nanlapud samay anak nen nana puring ya walad texas.

no tepetan yoray anak nen nana puring... manelek ira...say ebat da ...”agdaka labay no anggapoy utang mo ... singa kami aripen na bangko ... sikatoya labat so itratrabahuan ... UTANG”



agyo ra duruksaen iray anakyo ta umbaleg met iran maruksa... sikayo ra so salming dad bilay da. antuey kabaleyan utang kilabat balet manbayar kayo... no andi usilan kayoy kolector .... say IRS... iguyor day amina ganaganam ... no say agi yo tepet mo no kerew o utang piyan malinew. sigi sirin kabaleyan ... mananos kila bat ta unsabin siyansiya so suwere yo. manaruan kayo .... no unkerew kayo lamlamang na perdona agyola komon ginawa anto. say Diyos manuna lawas, salamat md

1 comment:

Anonymous said...

What an ausive life this girl suffered from her parents or others. It is heartbreaking. Abuse need to stop. Let us unite and do somethig about this. This is the reason why there are many depressed people on earth.