MANSIRUNGET

Kankanti

Kasabi-sabik nin tuloy ed Med-Surg Ward; nan ring so telepono ta walay onsabi kono ya pasyente yan manlapo ed Recovery Room. Sakey ya 95 anyos ya masiken, amputi, balon opera ed pukel na tapi ta aputer kono nen atumba ed abay na katre to. Dakel so report to imay Filipino nurse ed Recovery Room - agko la nanonotan ya amin. Balet say atandaan kon imbaga to, samay pasyente ngalngali nin agto nilimatay mata to tan singa makakaugip nin lanang ya maong. Say vital signs to stable met la, tan take note, kuan to --- balon kasal. Akaimis ak ta 95 anyos ton may pasyente. Honeymoon time ni sirin, kuan ko.

Sinmabi so pasyente ya akarukol ed hospital bed; singa Christmas tree ta dakel so akasabit-sabit ya tubo. Manontumbok so sakey ya akulaw ya agmet la miarawian so edad to ed samay pasyente. "Aha, aya manaya so balon kasal," kuan kod isip ko (tsismosa, anto?)

Akikabat ak ed samay pasyente tan imbagak ya siak so nurse to ed saman ya labi. Linmimatay daiset tan tinmanger, insan linmitdem la lamet. Kabebekta, mansanggook la. Inalak so vital signs to kada 30 minutos ya amipat. Nantongtong kamin dua imay akulaw ya asawa to.

"Atumba nen kabuasan ed abay na katre et ag met la makabangon." A fracture manaya so hip bone to kanyan inoperaan nen Dr. Alvarez. Balo kamin kasal.

"Honeymoon mi ni," kuan to. "Antoy gagawaen tod gilig na katre et atumba sirin ah," kuan ko lawari, balet agko pa la intuloy. Honeymoon kuan mo pa......

"Iner so akalmoan yo ed sikato ey?" tepet ko; inggawak so inkatsismosak.

"Kaiba mi ed simbaan et akapangustoan kamin dua, diad tulong met la na saray kakaiba mi ed simbaan," kuanton makakaimis. "95 to la, siak balet 88 anyos ko."

"Agyo nengneng so 88 anyos," kuan ko, ta sikatoy tua met.

Dakel so estorya to imay akulaw. Insan la nanpatanir ya onsempet ni kono ta sanagew to lad ospital et naksawan met la. Labay toy manames tan manpainawa. Intilak tod siak so numeroy telepono to ta tawagan ko kono no kaukulan ya tawagen. Nanpatanir ed samay masiken. Inmulagat toy mata toy daiset; inmangob imay akulaw ed bibil to may masiken, insan la inmalis.

Duay oras so apalabas, say blood pressure ton may masiken so manabeba. Tinawagan koy doctor tan nan order na IV bolus. Amiduak lan angiter na IV bolus, siyempre nin onleleksab so blood pressure to pati level of consciousness to. Aburido ak ta agko labay ya man code blue imay pasyente. DNR (do not resuscitate) imay pasyente balet intonda ni na doctor makasengeg ed operasiyon. Kanyan no na code blue imay pasyente, nepeg ya gawaen so CPR. Tinawagan ko imay akulaw ya asaway pasyente ta kaukulan ya itransfer imay masiken ed ICU. Sinmabin tampol kalamor, mangiwgiw ed takot tan betel. Imbagak ed sikato so sitwasiyon tan imbagak ya DNR imay masiken pero intonda nen doctor ni lapu ed operasiyon.

"Aliwan DNR itay asawak. No DNR nen saman antes kamin nankasal, natan siak so POA to" (power of attorney). "Full code itay asawak natan. Gawa yon amin so nayarian yo pian nabilay," kuan to.

Inmasingger imay akulaw ed asawa to, inegnaan tod duaran lima, inanguban to, insan to inyesaes ed layag to, "Inar-aro takan maong, agmo ak tataynanan. Kaukulan takad bilay ko."

Aga inmalis may akulaw ed abay na pasyente, sangkaegna tod lima tan babagaan toy panangaro to; tan komon ta pakasilen toy linawa to pian nalampasan to imay critical ya oras. Insan to kinansiyonan.

Makapatenyeg na puso so naimatonan ko. Singa ak ingen makakaibeg. Linmad nonot ko, "gawaen kasi na asawak itan ed siak no siak so ngalngalin ompatey?" Diad pegley na critical ya oras ya nepeg ak ya aburido ed sitwasiyon, say linmad nonot ko say kasil tan matua na aroan dan dua; diad edad dan 95 tan 88. Wala ni kasi makatalo ed satan?

Inter koy report ko ed ICU nurse, insan ko intransfer imay pasyente. Ag balot inmalis imay akulaw ed abay to. Ibabaga ton lanang so panangaro to tan pankaukulan to ed samay masiken.

Diad tinmombok ya labi, tinmawag ak ed ICU tan kinumustak imay pasyente.

Malikeliket imay nurse ya kuan to, "Nengneng mo no antoy nagawaan na panangaro. Wadya imay akulaw. No wacky-wacky so vital signs to imay masiken et kansiyonan ton may akulaw, nagiging stable. Kanyan papauliyanan kon mankansiyon imay akulaw anggano ansakit la ed layag. Say padisir ko, nabuwas nayari lan itransfer iyay pasyente ed Med-Surg floor."

Akaingas ak na malukak. Maong labat ta anggapoy mauges ya asagmakan to imay pasyente tan agla manbayag nayarian to lan ituloy so gagawaen to sakbay ya atumba! Tan natuloy lay honeymoon dan sanasawa.

Diad naimatonan kod saman ya pasyente tan samay akulaw ya asawa to so akapangiter na sakey ya aral. Diad pegley na nagagawan kolkolan tan diborsyo ya naiimatonan tayo ed kaliber-liber ed sarayan panaon; panaon na agay lay lupok na relasyon lalo la ed pamilya; makapangiter na liket tan uliran iman ya sanasawa ya anggaman ontan ya wala larad oras na mansirunget ed bilay da, agay lay elet nin siyansiya na aroan dan dua. Komon ta ag itayo mila ed agos na maples ya pansasalat tan anggapoy ka-pirmi-an.

.....Kumusta kilan amin, kakaaro tan kabaleyan...